Podgórz coraz bliżej

Ten skromny budynek to magistrat miasta Podgórz z czasów największego rozkwitu. (fot. archiwum)

Uderzmy się w piersi – słabo znamy tzw. lewobrzeżny Toruń. Nawet jeżeli zamieszkaliśmy tam w ostatnim czasie, bo sporo się na lewobrzeżu buduje, to o historii tego miejsca wiemy raczej niewiele.

– To miasto miało swoją historię, swoje władze, służby, straż pożarną… Tętniło życiem dzięki rozwojowi kolei i pobliskiemu poligonowi, który wówczas nazywano „poligonem podgórskim” – zaczyna opowieść o Podgórzu Katarzyna Kluczwajd, muzealniczka, historyczka sztuki i społeczniczka, autorka wystawy „Podgórz sprzed lat: z życia cywilów i wojskowych” otwartej w Archiwum Państwowym przy Placu Rapackiego 4. – Od kilku lat propagujemy wiedzę o Podgórzu. Dwa lata temu powstała w Domu Muz (we współpracy z Fundacją Orange) aplikacja „Podgórz widmo”, która umożliwia wirtualny spacer uliczkami dawnego Podgórza. To naprawdę fascynujące doświadczenie. Wciągamy dzieci do zabaw w poznawanie Podgórza, a także dorosłych pasjonujących się geocachingiem, czyli poszukiwaniem kunsztownie ukrytych skrytek. Wystawa w Archiwum Państwowym jest więc jednym z etapów długiego procesu przybliżania torunianom i podgórzanom historii, której można na Podgórzu jeszcze… dotykać.

Katarzynę Kluczwajd jako historyczkę sztuki ten dotyk czasem boli. Do głębi porusza ją choćby traktowanie dawnego ratusza Podgórza jak słupa ogłoszeniowego.

– Budynek pozasłaniany jest brzydkimi szyldami i reklamami – pokazuje. – Tablicę poświęconą Piłsudskiemu powieszono w fatalnym miejscu, zbyt nisko, nad rurką gazową, która jako pierwsza rzuca się w oczy, gdy się nad tablicą pochylamy. Zabrakło dekoracyjnego szczytu z zegarem…

W tym niegdyś najważniejszym w mieście Podgórz gmachu, o którego roli mało kto dziś pamięta, mieści się przychodnia zdrowia (w części pocztowej), a w samym ratuszu – mieszkania. Dawny ratusz stracił kompletnie blask, jakim świeci choćby na dawnej pocztówce.

– O tym, że tu był ratusz od 1907 roku, sporo ludzi wie. Mam przynajmniej taką nadzieję. Ale o lokalizacji poprzedniej siedziby władz Podgórza, o dawniejszym magistracie, dowiedzieliśmy się dopiero przy okazji pracy nad wystawą! – zapewnia Katarzyna Kluczwajd. – Budynek znajduje się przy ul. Parkowej. Tu właśnie do 1907 roku urzędował burmistrz Podgórza, a były to lata największego rozwoju miasta.

To miejsce robi wyjątkowe wrażenie. Pruskie władze Podgórza urzędowały niegdyś w naprawdę skromnych warunkach. Wokół wiele domów z tamtych lat o zdecydowanie wyższym standardzie.

– Podgórz ma wiele tajemnic – zapewnia Katarzyna Kluczwajd. – Sporo jeszcze pozostało do odkrycia, do zbadania – jak np. dzieje poligonowego miasteczka, szkół, browaru, knajp itd. Przydałyby się prace archeologiczne, np. na terenie po browarze. Ale dzięki badaniu archiwaliów i ikonografii dokonujemy też wielu odkryć. Mieszkańcy niektórych domów bardzo by się zdziwili, gdyby się dowiedzieli, jaką przed laty ich mieszkania pełniły funkcję…

„Tylko Toruń” chce dołączyć do akcji poznawania Podgórza. Będziemy regularnie wracać do tej lewobrzeżnej dzielnicy, czyli dawnego miasta, które jest, a jakby go nie było. Miasta-widma.